مىشود : « صبر بر اطاعت » ، « صبر بر ترك معصيت » ، « صبر بر مصيبت » . 2 - صدق و صدق هر چند حقيقتش به حسب تحليل عبارت است از مطابق بودن ظاهر گفتار و كردار آدمى با باطنش ، و ليكن اگر كلمه نامبرده را به اين معنا بگيريم شامل تمامى فضائل مىشود ، ديگر حاجت نبود صابرين و قانتين و آن ديگر صفات را ذكر كند ، پس قطعا اين معناى تحليلى منظور نبوده ، در نتيجه بايد گفت كه مراد از آن همان راستگويى است و بس ( و خدا داناتر است ) . و كلمه « قنوت » به معناى خضوع براى خداى سبحان است ، كه شامل عبادات و اقسام اطاعتها مىشود ، و كلمه « انفاق » كه « منفقين » اسم فاعل از آن است ، عبارت است از دادن مال به كسى كه مستحق آن است . منظور از كلمه : « استغفار » در سحرها نماز شب و استغفار در آن است ، و روايات وارده ، استغفار در اسحار را به نماز شب ، و استغفار در قنوت آخرينش كه همان يك ركعت « وتر » است تفسير نموده‌اند . خداى تعالى در سوره مزمل ، آيه 19 و سوره دهر آيه 29 بعد از يادآورى قيام در شب و تهجد و عبادت در آن استغفار را ، راه انسانها به سوى پروردگارشان خوانده ، و فرموده : « إِنَّ هذِه تَذْكِرَةٌ ، فَمَنْ شاءَ اتَّخَذَ إِلى رَبِّه سَبِيلًا » « 1 » . * ( « شَهِدَ اللَّه أَنَّه لا إِله إِلَّا هُوَ ، وَالْمَلائِكَةُ ، وَأُولُوا الْعِلْمِ قائِماً بِالْقِسْطِ » ) * كلمه « شهادت » در اصل به معناى معاينه يعنى به چشم خود ديدن ، و يا به گوش خود شنيدن ، و يا با ساير حواس خود حس كردن بوده است ، ولى در اداى شهادت نيز استعمال شده ، مثلا در باره كسى كه در محضر قاضى مىگويد ( من ديدم كه فلانى آن ديگرى را زد ، و يا شنيدم كه چنين گفت ، و امثال اينها ) مىگويند در محضر قاضى شهادت داد ، و به تدريج در اثر كثرت استعمال در هر دو معنا ، مشترك در هر دو معنا شد ، به طورى كه اگر قرينه اى در كلام نباشد ، شنونده از گوينده مىپرسد : منظورت از شهادت ، تحمل آن است ، و يا اداى آن ، و اين بدان عنايت است كه هر دو يك غرض را ايفا مىكنند ، چون آن كسى كه شهادت را تحمل مىكند ، براى ادا تحمل مىكند . ساده تر بگويم : اگر ديده ها و شنيده هاى خود را حفظ مىكند ، براى اين حفظ مىكند كه حق و واقع در اثر نزاع ، يا اعمال قدرت ، و يا فراموشى و يا در خفا واقع شدن واقعه ، دچار

--> ( 1 ) به درستى لزوم استغفار و يادآورى آن به شما براى اين است كه هر كس بخواهد راهى به سوى پروردگار خود بگيرد .